بیماری ADHD : یک اختلال یا میراث تکاملی برای بقا؟ کاردرمانی کو...

کلینیک  توانبخشی کودکان و بزرگسالان

بیماری ADHD : یک اختلال یا میراث تکاملی برای بقا؟   کاردرمانی کودکان سعادت آباد

اختلال کم‌توجهی/بیش‌فعالی (ADHD) اغلب به‌عنوان یک مشکل عصبی-رفتاری مطرح می‌شود که باعث اختلال در عملکرد اجتماعی، تحصیلی، و شغلی افراد می‌شود. اما اگر این اختلال در گذشته‌های دور مزایای بقایی داشته باشد، چطور؟ نظریه‌های تکاملی پیشنهاد می‌کنند که برخی ویژگی‌های ADHD، مانند توجه پراکنده، تحرک بالا، و ریسک‌پذیری، ممکن است در محیط‌های شکارچی-گردآور به بقا و موفقیت کمک کرده باشند. در این مقاله، به بررسی شواهد ژنتیکی، کارآزمایی‌های بالینی، و دلایل تکاملی مرتبط با ADHD می‌پردازیم و این فرضیه را بررسی می‌کنیم که ADHD ممکن است یک ویژگی سازگارانه باشد، نه صرفاً یک اختلال.

در جوامع ابتدایی، رفتارهای مرتبط با ADHD ممکن بود مزیت‌های بقایی داشته باشند:

- تکانش‌گری و ریسک‌پذیری: افراد دارای این ویژگی‌ها می‌توانستند در مواقع خطر سریع‌تر تصمیم بگیرند و واکنش نشان دهند، مثلاً هنگام مواجهه با شکارچیان یا یافتن منابع غذایی.

- توجه پراکنده: توانایی توجه به چندین محرک همزمان، در محیط‌های پرخطر که نیاز به پایش مداوم محیط داشتند، بسیار حیاتی بود.

- کاوش‌گری: تمایل به کشف مناطق جدید و منابع ناشناخته می‌توانست به نفع گروه باشد. ژن‌های مرتبط با ADHD ممکن است در بین مهاجران اولیه که به سرزمین‌های جدید نقل مکان کردند، رایج‌تر شده باشند.

تحقیقات ژنتیکی نقش مهمی در روشن کردن ارتباط بین ADHD و نظریه‌های تکاملی ایفا کرده‌اند.

1. ژن DRD4 7R:

این ژن که با ADHD مرتبط است، با رفتارهای کاوش‌گری و ریسک‌پذیری نیز ارتباط دارد. در یک مطالعه منتشرشده در *American Journal of Human Genetics*، مشخص شد که ژن DRD4 7R در جمعیت‌هایی که تاریخچه مهاجرت بیشتری دارند، شایع‌تر است. این یافته نشان می‌دهد که این ژن ممکن است در تکامل رفتارهای مرتبط با جستجوی منابع و تطبیق با محیط‌های جدید نقش داشته باشد.

2. مطالعات ژنتیک و کارآزمایی‌های بالینی:

- یک کارآزمایی بالینی در سال 2020 منتشرشده در *Molecular Psychiatry* نشان داد که پلی‌مورفیسم‌های مرتبط با ژن DAT1 (پمپ بازجذب دوپامین) با تکانش‌گری بیشتر و کاهش تنظیم دوپامین در مغز مرتبط هستند. این ویژگی‌ها می‌توانند در محیط‌های شکارچی-گردآور مفید بوده باشند.

- در مطالعه‌ای دیگر، که در *Nature Neuroscience* منتشر شد، نقش ژن COMT در تنظیم فعالیت دوپامین و تأثیر آن بر رفتارهای مرتبط با ADHD بررسی شد. یافته‌ها نشان دادند که تنوع ژنتیکی در این ژن می‌تواند بر پاسخ‌های سریع و تصمیم‌گیری‌های تکانشی تأثیر بگذارد.

3. مطالعات اپی‌ژنتیک:

تحقیقات جدید در زمینه اپی‌ژنتیک نشان می‌دهند که برخی از ژن‌های مرتبط با ADHD ممکن است تحت تأثیر عوامل محیطی قرار گرفته باشند. برای مثال، شرایط استرس‌زا یا کمبود منابع غذایی در دوران اجداد شکارچی-گردآور می‌توانست بیان ژن‌های مرتبط با ADHD را تغییر دهد.

کارآزمایی‌های رفتاری: ADHD در محیط‌های شبیه‌سازی‌شده

چندین مطالعه بالینی تلاش کرده‌اند تا رفتارهای افراد مبتلا به ADHD را در محیط‌های شبیه‌سازی‌شده بررسی کنند:

- مطالعه 2018 در *Journal of Experimental Psychology*: این مطالعه نشان داد که افراد مبتلا به ADHD در محیط‌های پویا که نیازمند توجه به چندین عامل همزمان بودند، عملکرد بهتری نسبت به افراد عادی داشتند.

- مطالعه‌ای در *Behavioral and Brain Sciences* (2016): این مطالعه تأکید کرد که تکانش‌گری و توجه پراکنده در محیط‌های پراسترس و پرخطر، منجر به تصمیم‌گیری سریع‌تر و موفقیت بیشتر در حل مسائل شد.

چالش‌های دنیای مدرن

اگرچه ویژگی‌های ADHD ممکن است در گذشته تکاملی مفید بوده باشند، محیط‌های مدرن دیگر برای این رفتارها سازگار نیستند. سیستم‌های آموزشی و شغلی کنونی بیشتر بر تمرکز طولانی‌مدت، انضباط بالا، و رفتارهای پیش‌بینی‌پذیر تأکید دارند. این ناسازگاری می‌تواند توضیح دهد که چرا ADHD در دنیای امروز به‌عنوان یک اختلال شناخته می‌شود.

نتیجه گیری: ADHD ممکن است بیشتر از آن‌که یک اختلال عصبی باشد، بازتابی از میراث تکاملی انسان در مواجهه با محیط‌های پرخطر و پویا باشد. شواهد ژنتیکی و کارآزمایی‌های بالینی نشان می‌دهند که رفتارهای مرتبط با ADHD در شرایط خاص می‌توانند مزیت‌های بقایی ایجاد کنند. بنابراین، به جای برچسب‌گذاری ADHD به‌عنوان یک "اختلال"، شاید بهتر باشد آن را به‌عنوان یک نوع تنوع رفتاری در نظر بگیریم که در زمینه‌های مختلف مزایا و معایب خاص خود را دارد.

1. *American Journal of Human Genetics*, 2014, "The Role of DRD4 7R Gene in Migratory Populations".

2. *Molecular Psychiatry*, 2020, "DAT1 Polymorphisms and Impulsivity in ADHD".

3. *Nature Neuroscience*, 2019, "COMT Gene Variants and Behavioral Adaptations in ADHD".

4. *Journal of Experimental Psychology*, 2018, "ADHD and Multi-Tasking Performance in Simulated Environments".

5. *Behavioral and Brain Sciences*, 2016, "Adaptive Impulsivity: A Case for ADHD Evolutionary Origins".

✍️ آقای دکتر بابک الیاسی (متخصص کودکان)

کلینیک کاردرمانی دکتر افتخاری:

هدف از آوردن این مقاله ارائه نگاه متفاوت در زمینه اختلال بیش فعالی/نقص توجه یا ADHD بوده است. شاید این نگاه به درک بهتر از این مشکل کمک کند.

چنانچه می دانیم شرایط محیطی بر کودکان دچار این شرایط بسیار اثرگذار می باشد. درمان این کودکان صرفا بر اساس ایجاد تغییرات در خود کودک نیست و لازم است محیطی باز، متنوع و دارای زمینه انواع چالش های حسی، حرکتی و فکری برای کودک فراهم شود. چرا که این محیط به تدریج موجب ایجاد سازماندهی ذهنی و بازآرایی عملکرد مغزی می گردد.